વડોદરા: ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અક્ષય તૃતીયા (અખાત્રીજ)નું વિશેષ મહત્વ છે. આજે આ પવિત્ર પર્વ ઉજવવા આવી રહ્યો છે. જ્યોતિષશાસ્ત્ર મુજબ આ એક ‘અબૂઝ મુહૂર્ત’ છે, એટલે કે આ દિવસે કોઈપણ શુભ કાર્ય કરવા માટે ચોઘડિયા કે મુહૂર્ત જોવાની જરૂર રહેતી નથી. આ દિવસે કરવામાં આવેલ દાન, પૂજા અને રોકાણનો ક્યારેય ‘ક્ષય’ (નાશ) થતો નથી, તેથી તેને અક્ષય તૃતીયા કહેવામાં આવે છે.
ખેડૂતો માટે ‘નવું વર્ષ’ અને કૃષિ ચક્રનો પ્રારંભ
ગુજરાતના ખેતીપ્રધાન સમાજ માટે અખાત્રીજ એ માત્ર ધાર્મિક પર્વ નથી, પરંતુ નવા કૃષિ વર્ષનો પ્રારંભ છે. ખેડૂતો આ દિવસને પોતાના નવા વર્ષ તરીકે ઉજવે છે. વહેલી સવારે ખેડૂતો ખેતરમાં જઈ ધરતી માતાની પૂજા કરે છે અને શુભ મુહૂર્તમાં હળ કે ટ્રેક્ટર વડે પાંચ કે સાત ચાસ ખેડીને નવા હંગામની શરૂઆત કરે છે. આ દિવસે હળ, ટ્રેક્ટર અને વાવણીના સાધનોની પૂજા કરી તેના પર કંકુથી સાથિયા કરવામાં આવે છે. બળદોને શણગારી ગોળ-લાપસી ખવડાવવાની પરંપરા આજે પણ જીવંત છે.
પવનની દિશા અને વરસાદનો વરતારો
ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અખાત્રીજના પવન પરથી આગામી ચોમાસાના શુકન જોવામાં આવે છે. જો પશ્ચિમ કે વાયવ્ય દિશાનો પવન ફૂંકાય, તો તેને સારા વરસાદ અને મબલખ પાકનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. જ્યોતિષીઓ અને ખેતીના જાણકારો આ દિવસે ‘વરતારો’ કાઢીને આગામી ચાર મહિનાની આગાહી કરે છે.
અક્ષય તૃતીયા 2026: શુભ મુહૂર્ત અને વિધિ
- સમય: 19 એપ્રિલ સવારે 10:50 વાગ્યાથી 20 એપ્રિલ સવારે 07:28 વાગ્યા સુધી.
- શુભ કાર્યો: આ દિવસે સોનું-ચાંદી ખરીદવું, નવા વ્યાપારની શરૂઆત કરવી, લગ્ન કે ગૃહપ્રવેશ કરવા અત્યંત ફળદાયી ગણાય છે.
- દાનનું મહત્વ: ઉનાળાની શરૂઆત હોવાથી માટીના નવા ઘડા (માટલા), જળ, અન્ન અને વસ્ત્રનું દાન કરવાથી અક્ષય પુણ્ય મળે છે.
રાજ્યવાર પરંપરાઓ
માત્ર ગુજરાત જ નહીં, ઓડિશામાં ‘અખી મુઠી અનુકૂળ’ વિધિ દ્વારા ડાંગરની વાવણી કરાય છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં દેવી ગૌરીની પૂજા સાથે આમરસ-પુરીનો પ્રસાદ ધરાવવામાં આવે છે.
