જામનગર: ગુજરાતના દરિયાકાંઠે માછીમારી દરમિયાન એક માછીમારને એક અત્યંત અનોખી માછલી મળી આવી છે, જેનો વીડિયો હાલ સોશિયલ મીડિયા પર જોરદાર વાયરલ થઈ રહ્યો છે. માછીમાર આ માછલીને ‘દરિયાઈ ઉંદર’ તરીકે ઓળખાવે છે, પરંતુ વિજ્ઞાનની ભાષામાં તેને ‘યલો બોક્સફિશ’ (Yellow Boxfish) કહેવામાં આવે છે. પીળા રંગની અને કાળા ટપકાંવાળી આ માછલી દેખાવમાં કોઈ નાના રમકડા જેવી સુંદર લાગે છે, પરંતુ તેની પાછળ એક મોટું રહસ્ય છુપાયેલું છે.
યલો બોક્સફિશ: સુંદર પણ ઘાતક
યલો બોક્સફિશ મુખ્યત્વે ઇન્ડો-પેસિફિક સમુદ્રના કોરલ રીફ (પરવાળાના ખડકો) માં જોવા મળે છે. તેની કેટલીક ખાસિયતો નીચે મુજબ છે:
ઝેરી રક્ષણ: જ્યારે આ માછલી ડરી જાય કે તેને ઈજા પહોંચે, ત્યારે તે પોતાની ચામડીમાંથી ‘ઓસ્ટ્રાસીટોક્સિન’ (Ostracitoxin) નામનું અત્યંત શક્તિશાળી ન્યુરોટોક્સિન ઝેર છોડે છે. આ ઝેર આસપાસની અન્ય માછલીઓને સેકન્ડોમાં મારી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
રૂપ બદલતી માછલી: આ માછલી જ્યારે નાની (જુવેનાઈલ) હોય ત્યારે તે તેજસ્વી પીળા રંગની અને ચોરસ હોય છે, પરંતુ જેમ જેમ તે મોટી થાય છે, તેમ તેનો રંગ ફિક્કો પડી જાય છે અને આકાર લંબચોરસ થતો જાય છે.
મર્સિડીઝ બેન્ઝ અને બોક્સફિશનું કનેક્શન
વર્ષ 2005માં વિખ્યાત કાર કંપની મર્સિડીઝ-બેન્ઝ દ્વારા એક ‘બાયોનિક’ કન્સેપ્ટ કાર રજૂ કરવામાં આવી હતી. એન્જિનિયરોનું માનવું હતું કે બોક્સફિશનો આકાર અત્યંત એરોડાયનેમિક (હવાના અવરોધ સામે સક્ષમ) છે. આ માછલીના આકાર પરથી પ્રેરણા લઈને બનાવાયેલી કારનો ડ્રેગ કોએફિસિયન્ટ (Cd) માત્ર 0.19 હતો, જે તે સમયની સૌથી કાર્યક્ષમ કારમાંની એક હતી.
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં નવો ખુલાસો
જોકે, 2015માં થયેલા એક સંશોધનમાં ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી હતી. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે બોક્સફિશનો આકાર હકીકતમાં એરોડાયનેમિક નથી, પરંતુ તે અસ્થિર (Unstable) છે. આ અસ્થિરતા જ તેને પરવાળાના સાંકડા ખડકોમાં ઝડપથી વળાંક લેવામાં મદદ કરે છે. મર્સિડીઝની કાર તેના આકારને લીધે નહીં, પરંતુ પરંપરાગત એન્જિનિયરિંગ અને પાછળના ભાગના ટેપરિંગને કારણે વધુ કાર્યક્ષમ બની હતી.
દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિમાં આ માછલી તેની ચપળતા અને અનોખા દેખાવને કારણે હંમેશા કુતૂહલનો વિષય રહી છે. જો તમને પણ દરિયાકિનારે આવી કોઈ માછલી દેખાય, તો તેને રમકડું સમજી અડવાની ભૂલ ન કરતા, કારણ કે તેનું ઝેર જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
