નવી દિલ્હી: ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ સર્જનાર યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI) ના ઉપયોગને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) દ્વારા ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી ₹૨,૦૦૦ થી વધુ મૂલ્યના પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ (P2M) UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૦.૪ ટકા મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લગાડવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ નવા નિયમથી સામાન્ય ગ્રાહકોને મોટો દિલાસો મળ્યો છે, કારણ કે NPCI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ચાર્જ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવામાં આવશે નહીં પરંતુ વેપારીઓએ ચૂકવવાનો રહેશે.
સામાન્ય ભાષામાં સમજીએ તો, મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) એ એવો સર્વિસ ચાર્જ છે જે વેપારીઓ દ્વારા ડિજિટલ પેમેન્ટ પ્રોસેસિંગ માટે બેંકો અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સને ચૂકવવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર આવો ચાર્જ ઝીરો હતો. પરંતુ નવી વ્યવસ્થા મુજબ, જો કોઈ ગ્રાહક વેપારીને ₹૨,૦૦૦ થી વધુ રકમનું UPI પેમેન્ટ કરશે, તો સંબંધિત વેપારી પાસેથી ૦.૪% ના દરે MDR વસૂલવામાં આવશે. તંત્ર દ્વારા આ ચાર્જ પર મહત્તમ ₹૩૦૦ ની મર્યાદા (Cap) નક્કી કરવામાં આવી છે, એટલે કે ટ્રાન્ઝેક્શન ગમે તેટલું મોટું હોય પરંતુ વેપારીએ એક સિંગલ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ₹૩૦૦ થી વધુ ફી આપવી પડશે નહીં.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ ગ્રાહક ₹૩,૦૦૦ ની ખરીદી કરે છે, તો વેપારીએ ₹૧૨ નો MDR ચાર્જ ચૂકવવો પડશે. તે જ રીતે ₹૫૦,૦૦૦ ના પેમેન્ટ પર ₹૨૦૦ ચાર્જ થશે. જો પેમેન્ટ ₹૧,૦૦,૦૦૦ નું હોય, તો ૦.૪% લેખે ચાર્જ ₹૪૦૦ થાય છે, પરંતુ કેપિંગ મર્યાદાના કારણે વેપારીએ માત્ર ₹૩૦૦ જ ચૂકવવાના રહેશે. આ ઉપરાંત, રેલવે, ટેલિકોમ, ઈન્સ્યોરન્સ અને ફ્યુઅલ (પેટ્રોલ-ડીઝલ) જેવી ચોક્કસ સેવાઓ માટે ₹૨,૦૦૦ થી વધુના પેમેન્ટ પર ટકાવારીના બદલે ટ્રાન્ઝેક્શન દીઠ ₹૫ નો નિશ્ચિત ચાર્જ નક્કી કરાયો છે.
નાના વેપારીઓને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે NPCI એ P2PM (પર્સન-ટુ-પર્સન-મર્ચન્ટ) કેટેગરી હેઠળ આવતા નાના દુકાનદારોને આ નિયમમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપી છે. જે નાના ફેરિયાઓ કે વેપારીઓ ક્યુઆર કોડ દ્વારા મહિને ₹૧ લાખ સુધીનું કલેક્શન મેળવે છે, તેમણે કોઈ MDR ચૂકવવો પડશે નહીં. આ નિર્ણયથી અસંગઠિત રિટેલ ક્ષેત્રના નાના સંસ્થાઓને મોટો ફાયદો થશે. એકંદરે, આ નિર્ણયથી સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા UPI વ્યવહારો પર કોઈ નકારાત્મક અસર પડશે નહીં અને ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ મજબૂત બનાવી શકાશે.
