આસો મહિનાની પૂર્ણિમાને શરદ પૂર્ણિમા અથવા કોજાગરી પૂર્ણિમા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ તિથિનું હિંદુ ધર્મમાં વિશેષ મહત્વ છે, કારણ કે આ દિવસે ચંદ્ર પોતાની ૧૬ કળાઓથી પરિપૂર્ણ હોય છે. માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે ચંદ્રમાંથી અમૃતની વર્ષા થાય છે, જે સ્વાસ્થ્ય અને સમૃદ્ધિ પ્રદાન કરે છે. આ વર્ષે શરદ પૂર્ણિમાનો પવિત્ર દિવસ [તારીખ મૂકો, જેમ કે ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫]ના રોજ છે.
પૌરાણિક દંતકથા અને ધાર્મિક મહત્વ:
શરદ પૂર્ણિમા સાથે ઘણી રસપ્રદ દંતકથાઓ જોડાયેલી છે:
૧. અમૃત વર્ષા: સૌથી લોકપ્રિય માન્યતા મુજબ, શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે ચંદ્ર પૃથ્વી પર અમૃતની વર્ષા કરે છે. આ અમૃત ફક્ત રાત્રિના મધ્ય ભાગમાં જ વરસે છે. આ જ કારણોસર આ દિવસે લોકો ચાંદનીમાં દૂધ-પૌંઆ (ખીર) મૂકે છે, જેથી ચંદ્રનું અમૃત તેમાં ભળી જાય અને બીજા દિવસે તેનું સેવન કરવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે.
૨. મા લક્ષ્મીનો જન્મ: કેટલીક દંતકથાઓ અનુસાર, શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે સમુદ્ર મંથન દરમિયાન મા લક્ષ્મી પ્રગટ થયા હતા. આથી આ દિવસે લક્ષ્મીજીની પૂજા કરવાથી ઘરમાં ધન-વૈભવ આવે છે. કોજાગરી પૂર્ણિમા પર મા લક્ષ્મી પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરીને જુએ છે કે કોણ જાગી રહ્યું છે અને તેમનું સ્મરણ કરી રહ્યું છે.
૩. રાસલીલાનો પ્રારંભ: આ દિવસે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ વૃંદાવનમાં ગોપીઓ સાથે મહા-રાસલીલાની શરૂઆત કરી હતી. તેથી શરદ પૂર્ણિમાને પ્રેમ અને ઉત્સવનો દિવસ પણ માનવામાં આવે છે.
શરદ પૂર્ણિમાની પૂજા વિધિ:
શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે નીચે મુજબની પૂજા વિધિ કરવામાં આવે છે:
- વ્રત અને સ્નાન: સવારે વહેલા ઉઠીને પવિત્ર સ્નાન કરવું અને વ્રતનો સંકલ્પ લેવો.
- દેવી-દેવતાઓની પૂજા: ભગવાન વિષ્ણુ, મા લક્ષ્મી અને ચંદ્રદેવની પૂજા કરવી. લક્ષ્મીજીને કમળના ફૂલ અર્પણ કરવા શુભ માનવામાં આવે છે.
- ચંદ્ર પૂજન: રાત્રિના સમયે ચંદ્રના દર્શન થાય ત્યારે દૂધ, પાણી અને ચોખા મિશ્રિત અર્ઘ્ય ચઢાવવું.
- ખીર બનાવવી: ચોખા, દૂધ અને સાકરનો ઉપયોગ કરીને ખીર (દૂધ-પૌંઆ) બનાવવી અને તેને ચંદ્રના પ્રકાશમાં રાખવી. આ ખીરને રાત્રે ૧૨ વાગ્યા પછી અથવા બીજા દિવસે સવારે પ્રસાદ તરીકે ગ્રહણ કરવી.
- જાગરણ: આ દિવસે રાત્રે જાગરણ કરીને મા લક્ષ્મીના મંત્રોનો જાપ કરવો ખૂબ જ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
