આજના આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગમાં ‘ડીપફેક’ ટેકનોલોજી એટલી આગળ વધી ગઈ છે કે કોઈપણ વ્યક્તિનો ચહેરો અને અવાજ હૂબહૂ નકલ કરી શકાય છે. આ નકલી વીડિયો એટલા અસલી લાગે છે કે સોશિયલ મીડિયા પર ગણતરીની મિનિટોમાં તે વાયરલ થઈ જાય છે અને લોકો છેતરાઈ જાય છે. પરંતુ ગભરાવાની જરૂર નથી! જો તમે થોડી સાવધાની રાખશો, તો તમે સરળતાથી AI જનરેટેડ વીડિયોને ઓળખી શકશો.
AI વીડિયો ઓળખવાની 5 પાવરફુલ રીતો
૧. આંખનો પલકારો (The Blink Test): સામાન્ય રીતે માણસ દર થોડી સેકન્ડે આંખો પલકાવતો હોય છે. AI વીડિયોમાં ઘણીવાર પાત્રની આંખો સ્થિર લાગે છે અથવા પલકારા મારવાની રીત અકુદરતી હોય છે. જો વ્યક્તિ પલકારો મારતી ન હોય, તો સમજી લેવું કે આ AI ની રમત છે.
૨. હોઠ અને અવાજનો મેળાપ (Lip-Sync): AI વીડિયોમાં ઘણીવાર બોલાતા શબ્દો અને હોઠનું હલનચલન વચ્ચે માઇક્રો સેકન્ડનો તફાવત (Lag) હોય છે. અવાજ અને હોઠનો તાલમેલ જો વિચિત્ર લાગે, તો તે વીડિયો નકલી હોવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
૩. આંગળીઓ અને હાથની રચના (The Finger Count): AI હજુ પણ માનવ શરીરના જટિલ ભાગો જેવા કે હાથ અને આંગળીઓ બનાવવામાં ભૂલ કરે છે. વીડિયોમાં વ્યક્તિની આંગળીઓ ગણો. ઘણીવાર આંગળીઓ ૫ થી વધારે હોય, વિચિત્ર રીતે વળેલી હોય અથવા અસામાન્ય રીતે લાંબી હોય છે.
૪. ચહેરાની અકુદરતી ચમક: જો વીડિયોમાં વ્યક્તિનો ચહેરો વધુ પડતો સ્મૂથ, ફિલ્ટર જેવો ચમકતો કે ‘પ્લાસ્ટિક’ જેવો લાગે અને તેના પર કોઈ પણ કુદરતી ડાઘ કે કરચલીઓ ન દેખાય, તો સાવધ થઈ જજો. કુદરતી ચહેરા પર હંમેશા ટેક્સચર હોય છે જે AI લાવવામાં નિષ્ફળ રહે છે.
૫. પડછાયો અને પ્રકાશનું વિજ્ઞાન: AI એડિટિંગમાં ઘણીવાર ચહેરા પર પડતો પ્રકાશ અને બેકગ્રાઉન્ડનો પ્રકાશ અલગ-અલગ હોય છે. જો પડછાયો વિચિત્ર દિશામાં પડતો હોય અથવા વ્યક્તિની હિલચાલ સાથે પ્રકાશ બદલાતો ન હોય, તો તે ફેક વીડિયો છે.
પ્રો ટીપ: કમેન્ટ્સ વિભાગ તપાસો
કોઈપણ સનસનાટીભર્યા વીડિયોને શેર કરતા પહેલા તે પોસ્ટની નીચે આવેલી કમેન્ટ્સ વાંચવાની ટેવ પાડો. ઘણીવાર જાગૃત યુઝર્સ કે ફેક્ટ-ચેકર્સ ત્યાં વીડિયો નકલી હોવાના પુરાવા આપી ચૂક્યા હોય છે.
નિષ્કર્ષ: ડિજિટલ દુનિયામાં તમારી જાગૃતિ જ તમારી સુરક્ષા છે. કોઈપણ અજાણ્યા કે શંકાસ્પદ વીડિયોને સાચો માનીને ફોરવર્ડ કરતા પહેલા ઉપરની પાંચ બાબતો ચોક્કસ તપાસજો.
