નવી દિલ્હી: છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશભરમાં વાહનચાલકો અને સામાન્ય જનતા વચ્ચે એક જ સવાલ ચર્ચાઈ રહ્યો છે કે, “પેટ્રોલ પંપ પર શુદ્ધ પેટ્રોલ (Pure Petrol), E10 અને E20 (૨૦% એથેનોલ મિશ્રિત) ઇંધણ મેળવવાના અલગ-અલગ ઓપ્શન કેમ આપવામાં આવતા નથી? લોકોને પોતાની મરજી મુજબનું ઇંધણ પસંદ કરવાનો અધિકાર કેમ નથી?” આ વિવાદ અને જનતાની ચિંતાઓ પર હવે કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (Ministry of Petroleum and Natural Gas) દ્વારા સત્તાવાર અને વિગતવાર જવાબ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવું કરવું વ્યવહારિક (Practical) નથી અને તેનાથી દેશમાં એક બહુ મોટી ‘લોજિસ્ટિકલ ચેલેન્જ’ (પુરવઠા વ્યવસ્થાપનની સમસ્યા) ઊભી થઈ શકે છે.
અલગ ઓપ્શન ન આપવા પાછળનું અસલી કારણ: ‘લોજિસ્ટિકલ આફત’
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, દેશભરમાં ૧ લાખથી વધુ પેટ્રોલ પંપ (રિટેલ આઉટલેટ્સ) કાર્યરત છે, જે રિફાઇનરીઓ, ટર્મિનલ્સ, ડેપો અને પાઇપલાઇન્સના એક વિશાળ અને જટિલ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા છે. જો દરેક પેટ્રોલ પંપ પર શુદ્ધ પેટ્રોલ, E10 અને E20 એમ ત્રણેય વેરિઅન્ટ અલગ-અલગ આપવાના શરૂ કરવામાં આવે, તો તેના માટે દરેક જગ્યાએ અલગ-અલગ અંડરગ્રાઉન્ડ ટેન્ક, સપ્લાય લાઇન અને ડિસ્પેન્સિંગ મશીનોની વ્યવસ્થા કરવી પડે. આવું કરવાથી ઇંધણ હેન્ડલિંગનો ખર્ચ અસાધારણ રીતે વધી જશે, ઇન્વેન્ટરી મેનેજમેન્ટ મુશ્કેલ બનશે અને દેશના ફ્યુઅલ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્કની કાર્યક્ષમતા ખોરવાઈ જશે.
“જ્યારે સર્વશ્રેષ્ઠ હાજર છે, તો ઘટિયા વિકલ્પ કેમ પસંદ કરીએ?”
મંત્રાલયે કડક શબ્દોમાં પ્રશ્ન કર્યો છે કે, “જો આપણી પાસે સ્વચ્છ, ઝડપી અને ઓછું પ્રદૂષણ ફેલાવતું આધુનિક ઇંધણ ઉપલબ્ધ છે, તો આપણે જાણીજોઈને જૂના અને ઘટિયા વિકલ્પ તરફ કેમ પાછા વળવું જોઈએ?” સરકારે ઉમેર્યું કે ૨૦% એથેનોલ બ્લૅન્ડિંગ (E20) સુધી પહોંચવા માટે દેશમાં મોટું રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે અને હવે પાછા વળવું શક્ય નથી. ભારતે વર્ષ ૨૦૨૫માં જ પેટ્રોલમાં ૨૦% એથેનોલ મિક્સ કરવાનો ટાર્ગેટ પૂરો કરી લીધો છે અને હાલમાં દેશભરમાં E20 ફ્યુઅલ જ સ્ટાન્ડર્ડ પેટ્રોલ વેરિઅન્ટ છે.
શું E20 પેટ્રોલથી ગાડીઓ ખરાબ થાય છે? સરકારે દાવા ફગાવ્યા
સરકારે એવા તમામ દાવાઓ અને અફવાઓને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે જેમાં કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે એથેનોલવાળા પેટ્રોલથી ગાડીઓના એન્જિન ખરાબ થઈ જાય છે. સરકારે તેના ફાયદા ગણાવતા કહ્યું:
- ઓક્ટેન રેટિંગમાં સુધારો: E20 પેટ્રોલના ઉપયોગથી ઇંધણની ઓક્ટેન રેટિંગ બહેતર બને છે.
- એન્જિન નોકિંગમાં ઘટાડો: એન્જિનમાંથી આવતો ખડખડાટ (Knocking) ઓછો થાય છે.
- સ્મૂધ પિકઅપ અને એક્સિલરેશન: આ ફ્યુઅલ ઝડપથી બળે છે, જેથી ગાડીને વધુ સારો પિકઅપ મળે છે અને એક્સિલરેશન સ્મૂધ થાય છે.
- એન્જિનની સફાઈ: આના ઉપયોગથી ગાડીનું એન્જિન અંદરથી સાફ-સુથરું રહે છે.
જો કે, સરકારે સ્વીકાર્યું છે કે જૂની ગાડીઓમાં માઇલેજ (Fuel Economy) માં ૩ થી ૫ ટકાનો મામૂલી ઘટાડો થઈ શકે છે, પરંતુ તેનાથી થનારા પર્યાવરણીય અને આર્થિક ફાયદા આ નુકસાન કરતા ક્યાંય ગણા વધારે છે.
હજારો કરોડના રોકાણ અને ખેડૂતોના હિતનો સવાલ
મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પબ્લિક સેક્ટરની બેંકો અને ઓઇલ કંપનીઓએ એથેનોલ ઉત્પાદન અને તેના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રકચર માટે દર વર્ષે આશરે ₹૧ લાખ કરોડ સુધીનો ખર્ચ કર્યો છે. દેશના ખેડૂતો, સહકારી સાહસિકો (Co-operative Entrepreneurs), નાણાકીય સંસ્થાઓ અને સરકારી કંપનીઓએ સરકારના ભરોસે હજારો કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કરીને એથેનોલ ઉત્પાદનની ક્ષમતા ઊભી કરી છે. જો અત્યારે ફરીથી જૂના મોડેલ પર જવામાં આવે તો આ અબજો રૂપિયાનું રોકાણ એળે જશે અને દેશના ખેડૂતોને મોટું નુકસાન થશે.
કોઈપણ તૈયારી વિના ઉતાવળમાં નિર્ણય નથી લેવાયો
સરકારે જણાવ્યું કે E20 ફ્યુઅલ લાવવાનો નિર્ણય કોઈ અંદાજો કે ઉતાવળના આધારે નથી લેવાયો. આ માટે દેશની તમામ અગ્રણી ઓટોમોબાઇલ ઉત્પાદક કંપનીઓ (Automobile Manufacturers) અને હિતધારકો સાથે વિગતવાર પરામર્શ કરવામાં આવ્યો હતો. એન્જિનની સુરક્ષા, ફ્યુઅલ સિસ્ટમ, મટીરિયલ કમ્પેટિબિલિટી, રસ્ટ પ્રતિકારક ક્ષમતા (જંગ ન લાગવો) અને વાહન ચલાવવાની સરળતા જેવા તમામ ટેકનિકલ પાસાઓની મોટા પાયે લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગ અને ફિલ્ડ વેલિડેશન કર્યા બાદ જ આ ઇંધણ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે.
જો કે, દેશના કેટલાક હિસ્સાઓમાં થઈ રહેલા વિરોધ અને ચિંતાઓને જોતા એવા સંકેતો મળી રહ્યા છે કે સરકાર પેટ્રોલમાં એથેનોલની માત્રા ૨૦% થી વધુ વધારવાના આગામી લક્ષ્યાંકો પર હાલ પૂરતી ધીમી ગતિએ આગળ વધી શકે છે.
