અમદાવાદ: આજે ભારતીય અવકાશ સંશોધન ક્ષેત્રના ભીષ્મ પિતામહ અને મહાન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈની પુણ્યતિથિ છે. ૩૦ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ના રોજ ભારતે તેના સૌથી તેજસ્વી વૈજ્ઞાનિકને ગુમાવ્યા હતા, પરંતુ તેમણે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના માધ્યમથી દેશમાં પરિવર્તન લાવવાનું જે સપનું જોયું હતું, તે આજે ISRO (ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા) ની ગૌરવશાળી સફળતાઓ દ્વારા સાકાર થઈ રહ્યું છે.
ગુજરાતથી અવકાશ સુધીની સફર
૧૨ ઓગસ્ટ ૧૯૧૯ના રોજ અમદાવાદના પ્રતિષ્ઠિત પરિવારમાં જન્મેલા ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈએ માત્ર ૨૮ વર્ષની ઉંમરે જ ફિઝિકલ રિસર્ચ લેબોરેટરી (PRL) ની સ્થાપના કરી હતી. તેમનું વિઝન માત્ર રોકેટ છોડવા પૂરતું મર્યાદિત નહોતું, તેઓ માનતા હતા કે અંતરિક્ષ વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ દેશના સામાન્ય નાગરિકના જીવનસ્તરને સુધારવા માટે થવો જોઈએ.
શિક્ષણ અને સંસ્થાકીય નિર્માણમાં યોગદાન
ડૉ. સારાભાઈ માત્ર એક વૈજ્ઞાનિક જ નહીં, પરંતુ એક કુશળ સંસ્થા-નિર્માતા પણ હતા. તેમણે ભારતને વિશ્વસ્તરીય સંસ્થાઓ આપી જે આજે દેશના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે:
- ISRO: ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમનો પાયો નાખ્યો.
- IIM Ahmedabad: મેનેજમેન્ટ શિક્ષણમાં ક્રાંતિ લાવ્યા.
- ATIRA: ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગમાં ટેકનિકલ સુધારા લાવ્યા.
- DARPAN Academy: કલા અને સંસ્કૃતિને પણ પ્રોત્સાહન આપ્યું.
ISRO ની સફળતામાં સારાભાઈનું પ્રતિબિંબ
જ્યારે ભારતે તેનો પ્રથમ ઉપગ્રહ ‘આર્યભટ્ટ’ તૈયાર કર્યો, ત્યારે તેની પાછળ ડૉ. સારાભાઈનું વર્ષોનું આયોજન હતું. આજે જ્યારે ભારત ચંદ્રયાન, મંગળયાન અને ગગનયાન જેવા મિશન દ્વારા વિશ્વ પર પ્રભુત્વ જમાવી રહ્યું છે, ત્યારે તેની પાછળ આ મહાન વૈજ્ઞાનિકની દાર્શનિક દ્રષ્ટિ રહેલી છે.
રાષ્ટ્રના સર્વાંગી વિકાસ માટે શિક્ષણ, વિજ્ઞાન અને સંશોધન ક્ષેત્રે તેમણે આપેલું અતુલનીય યોગદાન પેઢીઓ સુધી અવિસ્મરણીય રહેશે. ભારતીય અવકાશ યુગના આ સ્વપ્નદ્રષ્ટાને તેમની પુણ્યતિથિએ સમગ્ર રાષ્ટ્ર સાદર વંદન કરી રહ્યું છે.
