ઉત્તર પ્રદેશનું પવિત્ર ‘સારનાથ’ UNESCO ની વર્લ્ડ હેરીટેજ યાદીમાં સમાવિષ્ટ!

નવી દિલ્હી: ભારતના સાંસ્કૃતિક વારસા અને આધ્યાત્મિક ધરોહર માટે આજે અત્યંત હર્ષ અને ગૌરવના સમાચાર સામે આવ્યા છે. દક્ષિણ કોરિયાના બુસાન શહેર ખાતે યોજાયેલી યુનેસ્કોની ૪૮મી ‘વર્લ્ડ હેરીટેજ કમિટી’ (World Heritage Committee) ની બેઠક દરમિયાન વિશ્વના સૌથી પવિત્ર બૌદ્ધ તીર્થસ્થળોમાંના એક એવા ‘સારનાથ’ (Sarnath) ને યુનેસ્કોની વિશ્વ વિરાસત સ્થળ (UNESCO World Heritage List) ની યાદીમાં સત્તાવાર રીતે સ્થાન આપી દેવામાં આવ્યું છે.

આ સાથે જ સારનાથ હવે ભારતનું ૪૫મું યુનેસ્કો વિશ્વ વિરાસત સ્થળ (45th World Heritage Site) બની ગયું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતાથી વૈશ્વિક મંચ પર ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો વધુ મજબૂત બન્યો છે.

ભગવાન બુદ્ધનું પ્રથમ ઉપદેશ સ્થળ: ‘ધર્મચક્ર પ્રવર્તન’ની પવિત્ર ભૂમિ

ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસી (કાશી) નજીક આવેલું સારનાથ, બૌદ્ધ ધર્મના ચાર સૌથી પવિત્ર તીર્થસ્થળોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. ઈસા પૂર્વે ૬ઠ્ઠી સદીમાં, જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી ભગવાન ગૌતમ બુદ્ધે તેમના પાંચ શિષ્યોને પોતાનો સૌથી પ્રથમ ઉપદેશ આ જ ભૂમિ પર આપ્યો હતો. આ ઐતિહાસિક ઘટનાને બૌદ્ધ ધર્મમાં ‘ધર્મચક્ર પ્રવર્તન’ (Turning of the Wheel of Dharma) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેણે વિશ્વમાં પ્રથમ બૌદ્ધ સંઘની સ્થાપના કરી હતી.

ઐતિહાસિક ઉત્ખનન અને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકની જન્મભૂમિ

ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા ૧૯મી સદીથી જ સારનાથ ખાતે વ્યાપક ઉત્ખનન (Excavations) કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉત્ખનનમાં ઈસા પૂર્વે ૫મી-૪થી સદીથી લઈને ૧૨મી સદી સુધીના સાંસ્કૃતિક સ્તરો મળી આવ્યા છે, જે મૌર્ય કાળ પહેલાથી લઈને રાજપૂત કાળ સુધી સતત આ સ્થળની સક્રિયતા દર્શાવે છે.

• અશોક સ્તંભ: મૌર્ય સામ્રાજ્યનો વિશ્વપ્રસિદ્ધ ‘સિંહ સ્તંભ’ (Lion Pillar), જે પાછળથી ભારતનું રાષ્ટ્રીય પ્રતીક (National Emblem of India) બન્યો, તે પણ સારનાથના ઉત્ખનનમાંથી જ મળી આવ્યો છે.
• ક્લાસિક ગુપ્ત કળા: ગુપ્ત કાળની સુપ્રસિદ્ધ ‘ધર્મચક્રપ્રવર્તન બુદ્ધ’ની પ્રતિમા પણ અહીંથી જ મળી આવી છે.
• સૌથી પ્રાચીન સાઈટ મ્યુઝિયમ: આ તમામ અમૂલ્ય ઐતિહાસિક અવશેષોને ૧૯૦૪માં સ્થાપિત કરાયેલા ભારતના સૌથી પ્રથમ સાઈટ મ્યુઝિયમ (Site Museum) માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે વ્યક્ત કર્યો હર્ષ

સારનાથને યુનેસ્કોની યાદીમાં સ્થાન મળતાં જ દેશભરમાં ખુશીનો માહોલ છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ સિદ્ધિને બિરદાવતા ટ્વિટ કર્યું કે:

“દરેક ભારતીય માટે આ અત્યંત ગૌરવની ક્ષણ છે! ઉત્તર પ્રદેશનું સારનાથ યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ લિસ્ટમાં સમાવિષ્ટ થતાં હું ખૂબ જ આનંદિત છું. સારનાથ ભગવાન બુદ્ધ સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે, જેમનો જ્ઞાન, દયા અને સદ્ભાવનાનો કાળજીત સંદેશ આખા વિશ્વને પ્રેરણા આપે છે. આ માન્યતા ભારતની સમૃદ્ધ નાગરિક અને આધ્યાત્મિક ધરોહરનું સન્માન કરે છે.”

બીજી તરફ કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસન મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે આ ક્ષણને ભારતની સાંસ્કૃતિક વિરાસત માટે ‘નિર્ણાયક ક્ષણ’ ગણાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે સારનાથ એ શાંતિ, ક્ષમા અને કરુણાની શાશ્વત મશાલ છે, જે માનવજાત માટે ભારતીય સભ્યતાના ગહન આધ્યાત્મિક યોગદાનને દર્શાવે છે.