ભરૂચ / વાગરા: ગુજરાતના ભરૂચ જિલ્લા હેઠળ આવતી વાગરા GIDC (ઔદ્યોગિક વસાહત) માં આવેલી ‘સિન્ઝીલ ફાર્માકેમ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ’ (Synzil Pharmachem Private Limited) નામના કેમિકલ એકમમાં શુક્રવારે રાત્રે આશરે ૧૦ વાગ્યાના સુમારે એક અત્યંત ભયાનક અને વિનાશક રિએક્ટર બ્લાસ્ટની દુર્ઘટના ઘટી છે. શક્તિશાળી કેમિકલ વિસ્ફોટના કારણે ફેક્ટરીમાં કામ કરી રહેલા ૫ કમનસીબ કામદારોના કરૂણ મોત નિપજ્યા છે, જ્યારે અન્ય ૬ જેટલા શ્રમિકો ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયા હોવાના પ્રાથમિક અહેવાલો સાંપડ્યા છે. ધડાકો એટલો પ્રચંડ હતો કે તેનો અવાજ આશરે ૧૫ કિલોમીટર દૂર સુધી સંભળાયો હતો, જેના કારણે આસપાસના ગામડાઓના લોકો ભયના માર્યા ઘરોની બહાર દોડી આવ્યા હતા અને સમગ્ર ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં ભારે ચકચાર મચી ગઈ હતી.
મળતી માહિતી અનુસાર, વાગરા GIDC ના સર્વે નંબર DP/27 પર સ્થિત સિન્ઝીલ ફાર્માકેમ કંપનીમાં પ્લાન્ટ પર હાઇડ્રોજનેશન (Hydrogenation) પ્રક્રિયા ચાલી રહી હતી. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ૧૫ હજાર લિટરની વિશાળ ક્ષમતા ધરાવતા રિએક્ટરમાં અચાનક અનિયંત્રિત દબાણ ઊભું થતાં પ્રચંડ વિસ્ફોટ થયો હતો. બ્લાસ્ટની તીવ્રતા એટલી ભીષણ હતી કે રિએક્ટરનો ભારે કાટમાળ અને લોખંડના ટુકડાઓ ફંગોળાઈને કંપની પરિસરની સીમા બહાર રસ્તાઓ સુધી જઈ પડ્યા હતા. વિસ્ફોટની સાથે જ ઝેરી કેમિકલ ગેસનું ગંભીર લીકેજ પણ શરૂ થઈ ગયું હતું, જેને કારણે આસપાસમાં કામ કરી રહેલા કાયમી કર્મચારીઓ તેમજ કોન્ટ્રાક્ટ પરના યુવાન શ્રમિકો ગૂંગણામણ અને દાઝી જવાથી ગંભીર અસરમાં મુકાયા હતા.
દુર્ઘટના સર્જાતાં જ કંપની પરિસરમાં નાસભાગ અને અફરાતફરી સર્જાઈ હતી. ઈજાગ્રસ્ત બનેલા કામદારોને તાત્કાલિક અસરથી ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ મારફતે વધુ આટોપાઈ સઘન સારવાર અર્થે ભરૂચની APX હોસ્પિટલ ખાતે ખસેડવામાં આવ્યા છે. જોકે, આ કરૂણ દુર્ઘટના વખતે તંત્રની કટોકટી વ્યવસ્થાપનની ગંભીર ક્ષતિઓ પણ બહાર આવી હતી. પ્રત્યક્ષદર્શીઓએ દાવો કર્યો હતો કે ઘટનાસ્થળે પહોંચેલું ફાયર ટેન્કર અચાનક બગડી જતાં રાહત અને બચાવ કામગીરીમાં મોટો અવરોધ ઊભો થયો હતો. આખરે વાગરા પોલીસ સ્ટેશનનો કાફલો અને સ્થાનિક નાગરિકો ભેગા મળીને ધક્કો મારીને ફાયર ટેન્કર ચાલુ કરવા મજબૂર બન્યા હતા.
અહીં સૌથી ચોંકાવનારી વિગત એ સામે આવી છે કે, આ કેમિકલ કંપની શરૂ થયાને હજી એક વર્ષ પણ પૂર્ણ થયું નથી. નવી ફેક્ટરીમાં જ આટલી મોટી હોનારત સર્જાતાં ઔદ્યોગિક સેફ્ટી અને ગુણવત્તા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ઘટનાની જાણ થતાં જ વાગરા પોલીસ, વહીવટી તંત્રના ઉચ્ચ અધિકારીઓ, ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) અને ઔદ્યોગિક સલામતી અને સ્વાસ્થ્ય વિભાગની ટીમો સ્થળ પર દોડી આવી હતી. અધિકારીઓએ કેમિકલ ગેસ લીકેજને કાબૂમાં લેવાની સાથે જ આ બ્લાસ્ટ પાછળ કંપનીમાં સુરક્ષાના યોગ્ય ધોરણોનું પાલન થતું હતું કે નહીં તે અંગે ઊંડાણપૂર્વક તપાસ હાથ ધરી છે. વાગરા જીઆઈડીસીમાં સતત બનતી આવી દુર્ઘટનાઓએ ઔદ્યોગિક એકમોમાં કામદારોની સુરક્ષા અને ઈમરજન્સી સુવિધાઓની પોલ ખોલી નાખી છે.
