જ્યોતિષશાસ્ત્ર અને પંચાંગ અનુસાર, જ્યારે સૂર્યદેવ ગુરુ ગ્રહની રાશિ ધન (Sagittarius) માં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે ધનારક (અથવા ખરમાસ) નો સમયગાળો શરૂ થાય છે. આ સમયગાળો લગભગ એક મહિના સુધી ચાલે છે, જ્યાં સુધી સૂર્ય ધન રાશિમાંથી બહાર નીકળીને મકર રાશિમાં પ્રવેશ ન કરે. જ્યારે સૂર્ય મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તેને મકરસંક્રાંતિ કહેવાય છે, અને ધનારકનો સમયગાળો સમાપ્ત થાય છે.
ધનારક ક્યારે શરૂ થશે: સામાન્ય રીતે, ધનારકનો પ્રારંભ દર વર્ષે ડિસેમ્બર મહિનાની ૧૬ તારીખે થાય છે.
ધનારકનું ધાર્મિક મહત્ત્વ અને દંતકથા
ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, ધન રાશિ ગુરુ (બૃહસ્પતિ)ની રાશિ છે. ગુરુને ધર્મ, જ્ઞાન, લગ્ન અને શુભ કાર્યોનો કારક માનવામાં આવે છે. જ્યોતિષમાં, સૂર્ય જ્યારે ગુરુની રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે સૂર્યનું તેજ ગુરુની શુભતાને પ્રભાવિત કરે છે, જેના કારણે માંગલિક કાર્યો માટે આ સમય યોગ્ય ગણાતો નથી.
દંતકથા: એક દંતકથા અનુસાર, ભગવાન સૂર્ય સાત ઘોડાવાળા રથ પર સવાર થઈને આકાશમાં ગતિ કરે છે. એકવાર, સતત ગતિ કરવાથી તેમના ઘોડા થાકી ગયા અને તરસ્યા થયા. સૂર્યદેવે તેમને આરામ આપવા માટે એક તળાવ પાસે રોક્યા. જોકે, તેમને ચિંતા હતી કે જો તેઓ રોકાશે તો પૃથ્વી પરનું જીવન અટકી જશે. આ સમયે તળાવમાંથી બે ખર (ગધેડા) બહાર આવ્યા. સૂર્યદેવે થાકેલા ઘોડાઓને આરામ આપીને તે બે ખરને રથમાં જોડી દીધા. ખરની ગતિ ધીમી હોય છે અને તે રથને માંડ માંડ ખેંચી શક્યા. આ ધીમી ગતિને કારણે એક મહિના સુધી સૂર્યનો પ્રભાવ ઓછો થઈ ગયો, અને આ સમયગાળો ખરમાસ કે ધનારક તરીકે ઓળખાયો.
ધનારક દરમિયાન શું કરવું જોઈએ (શુભ કાર્યો)?
જોકે માંગલિક કાર્યો વર્જિત છે, આ સમયગાળો ધાર્મિક દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
ભગવાન સૂર્યની પૂજા: સવારમાં સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું અને આદિત્ય હૃદય સ્તોત્રનો પાઠ કરવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક કાર્યો: ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા, શ્રીમદ્ ભાગવત ગીતા, રામાયણ કે અન્ય ધાર્મિક ગ્રંથોનું પઠન કરવું.
દાન: ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને વસ્ત્ર, ધન, ગાય કે અનાજનું દાન કરવું. આ સમય દરમિયાન કરેલું દાન અત્યંત પુણ્યશાળી ગણાય છે.
તીર્થ યાત્રા: પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરવું અને તીર્થયાત્રા કરવી શુભ ગણાય છે.
ધનારક દરમિયાન શું ન કરવું જોઈએ (વર્જિત કાર્યો)?
જ્યોતિષીય માન્યતાઓ અનુસાર, ધનારક દરમિયાન નીચેના માંગલિક કાર્યો ટાળવા જોઈએ:
લગ્ન: લગ્ન સંબંધી કોઈ પણ વિધિ કે લગ્ન કરવાનું ટાળવું.
ગૃહપ્રવેશ: નવા ઘરમાં પ્રવેશ (ગૃહપ્રવેશ) ન કરવો.
નવા વ્યવસાયનો પ્રારંભ: કોઈ પણ નવા ધંધા-રોજગાર કે મોટા રોકાણની શરૂઆત ન કરવી.
મુંડન સંસ્કાર: બાળકોના મુંડન સંસ્કાર વગેરે જેવા શુભ સંસ્કાર ન કરવા.
કોઈ નવું મોટું બાંધકામ: ઘર કે મોટા પ્રોજેક્ટનું નવું બાંધકામ શરૂ કરવાનું ટાળવું.
ધનારકનો સમયગાળો ભલે માંગલિક કાર્યો માટે અશુભ ગણાતો હોય, પરંતુ તે ભક્તિ, દાન, પૂજા અને ધાર્મિક ક્રિયાઓ દ્વારા આત્મશુદ્ધિ અને પુણ્ય કમાવવા માટેનો ઉત્તમ સમય છે.
