માલદીવ્સ હાલમાં તેના ઇતિહાસની સૌથી ગંભીર આર્થિક કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું છે. એકતરફ દેવાનો પહાડ છે અને બીજી તરફ વિદેશી હૂંડિયામણ સતત ઘટી રહ્યું છે. આ સ્થિતિમાં રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ મુઈઝુએ ફરી એકવાર ભારત પાસે મદદની ગુહાર લગાવી છે, પરંતુ આ વખતે ટેકનિકલ અને બેંકિંગ નિયમો ભારત માટે મદદનો હાથ લંબાવવામાં ‘અત્યંત મુશ્કેલ’ સાબિત થઈ રહ્યા છે.
શું છે ‘કરન્સી સ્વેપ’નો પેચ?
ભારતે હંમેશા ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ નીતિ હેઠળ માલદીવને સાથ આપ્યો છે. ઓક્ટોબર 2024માં જ્યારે માલદીવ પર ડિફોલ્ટનું જોખમ હતું, ત્યારે ભારતે $400 મિલિયન ની કરન્સી સ્વેપ સુવિધા આપી હતી. જોકે, હવે આ સુવિધાને ફરીથી લંબાવવામાં નીચે મુજબના અવરોધો નડતરરૂપ છે:
- કૂલિંગ ઓફ પિરિયડ: આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકિંગ નિયમો મુજબ, બે સ્વેપ સુવિધા વચ્ચે ચોક્કસ સમયગાળાનો વિરામ (કૂલિંગ ઓફ પિરિયડ) હોવો અનિવાર્ય છે.
- રોલ-ઓવર લિમિટ: ભારત પહેલેથી જ વિશેષ કિસ્સામાં આ સુવિધાને બે વાર લંબાવી ચૂક્યું છે. નિયમો મુજબ તેને વારંવાર લંબાવી શકાય નહીં.
- ટ્રેઝરી બિલ: મે અને સપ્ટેમ્બર 2025માં પણ ભારતે $50-50 મિલિયનના ટ્રેઝરી બિલની મુદત વધારી આપી હતી, જે એક ‘અસાધારણ મદદ’ ગણાય છે.
દેવાના બોજ હેઠળ દબાયેલું માલદીવ
માલદીવ્સે એપ્રિલ 2026માં અંદાજે $1 અબજ નું દેવું ચૂકવવાનું છે. તાજેતરમાં જ 1 એપ્રિલ 2026ના રોજ માલદીવ સરકારે $500 મિલિયનના સુકુક બોન્ડ અને $24.68 મિલિયન વ્યાજની ચૂકવણી કરી છે. આ ચૂકવણી કરવા માટે સોવરિન ડેવલપમેન્ટ ફંડ અને ફોરેક્સ રિઝર્વનો ઉપયોગ થતા હવે તિજોરી લગભગ ખાલી જેવી થઈ ગઈ છે.
મુશ્કેલીના કારણો
- પ્રવાસનમાં ઘટાડો: પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે અમીર દેશોમાંથી આવતા પ્રવાસીઓની સંખ્યા ઘટી છે.
- મોંઘું ઈંધણ: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઈંધણના ભાવ વધતા આયાત ખર્ચ વધ્યો છે.
- ક્રેડિટ રેટિંગ: ફિચ (Fitch) અને મૂડીઝ (Moody’s) જેવી એજન્સીઓએ માલદીવનું રેટિંગ ઘટાડી દીધું છે, જેના કારણે નવી લોન મેળવવી મુશ્કેલ બની છે.
નિષ્ણાતોના મતે, જો ભારત ટેકનિકલ કારણોસર આ સ્વેપ સુવિધાને લંબાવી નહીં શકે, તો માલદીવની આર્થિક સ્થિતિ ટૂંકા ગાળામાં વધુ વણસી શકે છે.
