નવી દિલ્હી: ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપતા દેશમાં પ્રથમવાર ‘પેસિવ યુથનેશિયા’ એટલે કે નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુની મંજૂરી આપી છે. ગાઝિયાબાદના ૩૨ વર્ષીય હરીશ રાણા, જેઓ છેલ્લા ૧૩ વર્ષથી ‘પરમેનન્ટ વેજિટેટિવ સ્ટેટ’ (ચેતનાહીન અવસ્થા) માં હતા, તેમને આ પીડામાંથી મુક્તિ આપવા માટે કોર્ટે લાઈફ સપોર્ટ સિસ્ટમ હટાવવાની પરવાનગી આપી છે.
૧૩ વર્ષનો સંઘર્ષ અને મેડિકલ બોર્ડનો રિપોર્ટ
હરીશ રાણાની આ કરુણ ગાથા વર્ષ ૨૦૧૩માં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે એક બિલ્ડિંગ પરથી પડી જવાને કારણે તેમને મગજમાં ગંભીર ઈજાઓ થઈ હતી. આ અકસ્માતને કારણે તેઓ ‘ક્વાડ્રિપ્લેજિયા’ (ચારેય અંગોનો લકવો) નો શિકાર બન્યા હતા.
મેડિકલ રિપોર્ટ: એઈમ્સ (AIIMS) અને અન્ય નિષ્ણાત મેડિકલ બોર્ડે પુષ્ટિ કરી હતી કે ૧૩ વર્ષ બાદ પણ હરીશની સ્થિતિમાં સુધારાની કોઈ શક્યતા નથી.
કોર્ટનું અવલોકન: જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથનની બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે PEG ટ્યુબ દ્વારા અપાતું પોષણ માત્ર જૈવિક અસ્તિત્વને ખેંચી રહ્યું હતું, જેનો દર્દીને કોઈ લાભ નહોતો.
કાનૂની મર્યાદાઓ અને સુરક્ષા કવચ
સુપ્રીમ કોર્ટે ‘કોમન કોઝ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા’ ના કેસમાં અગાઉ પેસિવ ઈચ્છામૃત્યુને કાનૂની માન્યતા આપી હતી. આ કિસ્સામાં, પરિવારની અરજી અને બે સ્વતંત્ર મેડિકલ બોર્ડના રિપોર્ટ્સની ઝીણવટભરી તપાસ બાદ, કોર્ટે તમામ કાનૂની સુરક્ષા માપદંડોને ધ્યાનમાં રાખીને સારવાર પાછી ખેંચવાની મંજૂરી આપી છે. પેસિવ ઈચ્છામૃત્યુમાં જીવ બચાવતી સારવાર કે લાઈફ સપોર્ટ સિસ્ટમ બંધ કરવામાં આવે છે, જેથી કુદરતી રીતે મૃત્યુ થઈ શકે.
સમાજ અને કાયદા માટે મોટું ડગલું
આ ચુકાદો એવા દર્દીઓ માટે આશાનું કિરણ છે જેઓ વર્ષોથી અસાધ્ય બીમારી અને પીડામાં જીવી રહ્યા છે. હરીશ રાણાનો આ કેસ ભારતના કાયદાકીય ઇતિહાસમાં પ્રથમ એવો કિસ્સો બન્યો છે જ્યાં કોર્ટે પ્રત્યક્ષ રીતે નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુની અમલવારી માટે આદેશ આપ્યો હોય.
