નવી દિલ્હી: ભારતમાં મતદાનની ટકાવારી વધારવા માટે કાયદાકીય દબાણ લાવવાની માંગ કરતી એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) ને સુપ્રીમ કોર્ટે ફગાવી દીધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લોકશાહીમાં મતદાન કરવું એ એક પવિત્ર હક અને નૈતિક જવાબદારી છે, પરંતુ તે કોઈ ફરજિયાત કાયદો નથી કે જેના ભંગ બદલ નાગરિકોને સજા આપી શકાય.
ચીફ જસ્ટિસની બેન્ચની કડક ટિપ્પણી
૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્ય કાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વિપુલ પંચોલીની ત્રણ જજની બેન્ચે મહત્વના અવલોકનો કર્યા હતા. કોર્ટે અરજીકર્તાને સવાલ કર્યો હતો કે, “જો કોઈ નાગરિક મતદાન કરવા નથી જતો, તો આપણે શું કરી શકીએ? શું આપણે તેને જેલમાં મોકલવાનો આદેશ આપવો જોઈએ?”
બેન્ચે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે:
અંગત પસંદગી: મતદાન કરવું કે ન કરવું તે સંપૂર્ણપણે મતદારની મરજી પર નિર્ભર છે.
જાગૃતિ વિરુદ્ધ દંડ: મતદાન વધારવા માટે સરકારે જનજાગૃતિ અભિયાન ચલાવવા જોઈએ, પરંતુ દંડ કે સજા જેવા નકારાત્મક પગલાં ન લઈ શકાય.
નીતિ વિષયક બાબત: આ મામલો સરકાર અને સંસદના નીતિ વિષયક ક્ષેત્રમાં આવે છે, જેમાં ન્યાયતંત્ર હસ્તક્ષેપ કરી શકે નહીં.
અરજીમાં શું માંગ કરવામાં આવી હતી?
અરજીકર્તા અજય ગોયલ દ્વારા એવી માંગણી કરવામાં આવી હતી કે:
- જે લોકો મતદાન પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતા નથી, તેમની સરકારી સવલતો અને સુવિધાઓ બંધ કરી દેવી જોઈએ.
- મતદાન ન કરનારાઓ પર આર્થિક દંડ લાદવામાં આવે.
જોકે, કોર્ટે ગરીબ વર્ગ અને મજૂરોની પરિસ્થિતિનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું હતું કે, જો કોઈ ગરીબ વ્યક્તિ તે દિવસે પોતાની મજૂરી કરવા જાય અને વોટ આપવા ન જઈ શકે, તો તેને સજા કરવી અન્યાયી ગણાશે.
