ભારતનું સૌથી મહત્ત્વનું ઓળખ પત્ર, આધાર કાર્ડ, હવે તેના દેખાવ અને ઉપયોગમાં મોટો ફેરફાર લાવવા જઈ રહ્યું છે. યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (UIDAI) કાર્ડ પરની સંવેદનશીલ વિગતો — જેમ કે સરનામું, જન્મ તારીખ, અને નામ — દૂર કરીને માત્ર ફોટો અને QR કોડ રાખવાનું વિચારી રહ્યું છે. આ પગલું વ્યક્તિગત ડેટાના દુરુપયોગને અટકાવવા અને ઑફલાઇન વેરિફિકેશનને પ્રોત્સાહિત ન કરવા માટે લેવામાં આવી રહ્યું છે.
આધાર કાર્ડમાંથી કઈ માહિતી દૂર થશે?
UIDAI ના CEO ભુવનેશ કુમારે પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું કે આધાર કાર્ડ પર છાપેલી વિગતોને લઈને વિચારણા ચાલી રહી છે. તેમનું કહેવું છે કે, જ્યાં સુધી કાર્ડ પર વિગતો છપાશે, ત્યાં સુધી લોકો તેને દસ્તાવેજ માનીને તેની ફોટોકોપી આપતા રહેશે. આનાથી ડેટાનો દુરુપયોગ થવાની સંભાવના વધે છે. તેથી, UIDAI ની વિચારધારા મુજબ, ભવિષ્યના આધાર કાર્ડ પર માત્ર ધારકનો ફોટો અને એક QR કોડ જ હોવો જોઈએ.
મહત્ત્વપૂર્ણ: આધાર અધિનિયમ મુજબ, ઑફલાઇન વેરિફિકેશનના કિસ્સામાં આધાર નંબર કે બાયોમેટ્રિક માહિતી એકત્રિત કરવી, ઉપયોગ કરવો કે સંગ્રહ કરવો પ્રતિબંધિત છે.
નવો નિયમ ક્યારે લાગુ થશે?
UIDAI ના CEO ભુવનેશ કુમારે એક ઓનલાઈન કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું કે ઓથોરિટી ડિસેમ્બર મહિનામાં એક નવો નિયમ રજૂ કરવા પર વિચાર કરી રહી છે. આ નિયમનો હેતુ હોટલ, ઇવેન્ટ આયોજકો જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ઑફલાઇન વેરિફિકેશન (જેમ કે આધારની કોપી લેવી) ની પ્રથાને અટકાવવાનો છે. કાયદા પર ૧લી ડિસેમ્બરે આધાર ઓથોરિટી દ્વારા વિચારણા કરવામાં આવશે.
કુમારના મતે, “આધારનો ઉપયોગ ક્યારેય દસ્તાવેજ તરીકે થવો ન જોઈએ. તેને ફક્ત આધાર નંબર અથવા QR કોડનો ઉપયોગ કરીને પ્રમાણિત કરવો જોઈએ. અન્યથા, તે નકલી દસ્તાવેજ બની શકે છે.”
નવી ‘આધાર એપ’ અને સુવિધાઓ
આ ફેરફારને સમર્થન આપવા માટે, UIDAI ટૂંક સમયમાં જ એક નવી એપ લોન્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, જે હાલની mAadhaar એપનું સ્થાન લેશે. આ નવી એપ ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટને અનુરૂપ હશે. આ એપ દ્વારા વેરિફિકેશન પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને સુરક્ષિત બનાવવામાં આવશે.
નવી એપની મુખ્ય વિશેષતાઓ:
સરનામું અપડેટ: હવે એડ્રેસ પ્રૂફ ડોક્યુમેન્ટ્સને એપ દ્વારા ઓનલાઈન અપડેટ કરવાનું સરળ બનશે.
ફેસ વેરિફિકેશન (ચહેરાની ઓળખ): મોબાઈલ નંબર બદલવા જેવી સુવિધાઓ માટે લાંબી લાઈનમાં રાહ જોવાની જરૂર નહીં પડે. ફેસ ઓથેન્ટિકેશનથી આ કામ થઈ શકશે.
પરિવારના સભ્યોનો સમાવેશ: પરિવારના એ સભ્યો કે જેમની પાસે પોતાનો મોબાઈલ ફોન નથી, તેમને પણ એક જ એપમાં ઉમેરી શકાશે.
QR એન્ટ્રી: સિનેમા હોલ, હોટલ, રેસિડેન્શિયલ સોસાયટી, કે ઇવેન્ટ્સમાં હવે QR કોડ સ્કેન દ્વારા જ વેરિફિકેશન થઈ શકશે.
QR કોડ વેરિફિકેશન કેવી રીતે કામ કરશે?
UIDAIના અધિકારીએ સમજાવ્યું કે નવી પ્રણાલીમાં આધાર ધારક એક ઓફલાઇન વેરિફિકેશન સીકિંગ એન્ટિટી (OVSE) ના સ્કેનરમાં પોતાનો QR કોડ બતાવશે. ત્યારબાદ સિસ્ટમ ચહેરાની ચકાસણી (Face Verification) માટે સંકેત આપશે. આ પ્રક્રિયા માત્ર ઓળખ જ નહીં, પરંતુ આધાર નંબર ધારકની ભૌતિક હાજરીનો પણ પુરાવો આપશે.
આ સમગ્ર ફેરફારનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ માત્ર ડિજિટલ અને સુરક્ષિત રીતે જ થાય, અને વ્યક્તિની સંવેદનશીલ માહિતી ખોટી રીતે સંગ્રહિત થતી અટકે. આ નવા નિયમો ડિજિટલ સુરક્ષા અને ગોપનીયતાના યુગમાં એક મોટું પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
