ભારતના ચૂંટણી પંચે (ECI) ચૂંટણી પ્રણાલીને સ્વચ્છ બનાવવા માટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. તાજેતરમાં, *૪૭૪ રજિસ્ટર્ડ અનરકોગ્નાઈઝ્ડ પોલિટિકલ પાર્ટીઝ (RUPPs)*ને યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવી છે. આ પક્ષોએ છેલ્લા છ વર્ષથી કોઈપણ ચૂંટણીમાં ભાગ લીધો નથી. આ સાથે, છેલ્લા બે મહિનામાં કુલ ૮૦૮ આવા પક્ષોને ચૂંટણી પંચે ડિલિસ્ટ કર્યા છે. આ કાર્યવાહી ‘ધ રિપ્રેઝન્ટેશન ઓફ ધ પીપલ એક્ટ ૧૯૫૧’ ની જોગવાઈઓ હેઠળ કરવામાં આવી છે, જે મુજબ જો કોઈ પક્ષ સતત છ વર્ષ સુધી ચૂંટણી ન લડે તો તેને રજિસ્ટર્ડ પક્ષોની યાદીમાંથી દૂર કરી શકાય છે.
Cleaning up of the Electoral System Continues
✅ ECI delists another 474 RUPPs
✅ Starts proceedings to delist 359 more RUPPs
Read more : https://t.co/qy1yyMZf6p pic.twitter.com/T6J4drJVI7— Election Commission of India (@ECISVEEP) September 19, 2025
આ કાર્યવાહીના બીજા તબક્કામાં, ૧૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫ના રોજ, ચૂંટણી પંચે ૪૭૪ પક્ષોને ડિલિસ્ટ કર્યા છે. આ યાદીમાં ઉત્તર પ્રદેશના સૌથી વધુ ૧૨૧ પક્ષોનો સમાવેશ થાય છે, ત્યારબાદ દિલ્હીમાં ૪૦ અને તમિલનાડુમાં ૪૨ પક્ષોને હટાવવામાં આવ્યા છે. ગુજરાતના પણ ૧૦ પક્ષો આ યાદીમાં સામેલ છે. આ કાર્યવાહી ૯ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૫ના રોજ ૩૩૪ પક્ષોને ડિલિસ્ટ કરવાના પ્રથમ તબક્કા પછી કરવામાં આવી છે.
૩૫૯ વધુ પક્ષો સામે કાર્યવાહી શરૂ:
ચૂંટણી પંચે આ પહેલને વધુ આગળ વધારતા, વધુ ૩૫૯ આવા પક્ષોની ઓળખ કરી છે જેમણે છેલ્લા ત્રણ નાણાકીય વર્ષ (૨૦૨૧-૨૨, ૨૦૨૨-૨૩, ૨૦૨૩-૨૪) માટે તેમના વાર્ષિક ઓડિટેડ એકાઉન્ટ્સ સમયસર જમા કરાવ્યા નથી. આ પક્ષોએ ચૂંટણી લડી હોવા છતાં તેમના ચૂંટણી ખર્ચનો રિપોર્ટ પણ રજૂ કર્યો નથી. આ પક્ષો દેશના ૨૩ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી છે, જેમાં ગુજરાતના ૯ પક્ષોનો સમાવેશ થાય છે.
આ પક્ષોને ડિલિસ્ટ કરતા પહેલાં, ચૂંટણી પંચે સંબંધિત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને આ પક્ષોને શો-કોઝ નોટિસ મોકલવા અને સુનાવણીની તક આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓના રિપોર્ટના આધારે ચૂંટણી પંચ આખરી નિર્ણય લેશે.
ચૂંટણી પંચની આ કવાયતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાજકીય પક્ષોને આપવામાં આવતા વિશેષાધિકારો, જેમ કે ચૂંટણી ચિહ્ન અને કર મુક્તિ,નો દુરુપયોગ અટકાવવાનો છે. આ કાર્યવાહી દ્વારા ચૂંટણી પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
